درختان و درختچه‌ها به عنوان اسکلت اصلی فضاهای سبز علاوه بر کارکرد زیباشناختی دارای مزایایی فراوانی دیگری از جمله ایجاد باد شکن، سایه، زیستگاه حیات وحش، غربالگری بصری و مزایای دیگر را فراهم می‌کنند. با این حال، متأسفانه بسیاری از درختان منظر به درستی کاشته یا مراقبت نمی‌شوند. در اینجا ما تکنیک‌های به روز و اثبات شده تحقیقاتی را برای کاشت درختان منظر و مراقبت پس از کاشت توضیح می‌دهیم.

فصل کاشت درختان فضای سبز

بهتر است درختان را زمانی کاشت کنید که هنوز در حالت خواب هستند و جوانه‌های بسته و باز نشده باشند. دمای خنک و رطوبت خوب خاک در بهار به درختان کمک می‌کند تا استقرار پیدا کنند. کاشت پاییزی نیز برای بسیاری از گونه‌ها خوب عمل می‌کند، کاشت در این فصل از مزايايي همچون گرمای خاک، وجود انرژی‌هاي ذخیره شده و داشتن زمان كافي برای تثبیت ریشه‌ها در خاک سود می‌برند. درختان نباید در طول فصل رشد کاشته شده یا جابه‌جا شوند، مگر اینکه توپ ریشه به اندازه‌ای بزرگ باشد که از بقای آن اطمینان حاصل شود. بنابراین، کاشت تابستانه نهال­های گونی‌پیچیده و گلدانی می‌تواند موفقیت آمیز باشد. به طورکلی، بهترین زمان کاشت نهال‌های ریشه لخت و گونی پیچیده از آبان تا اواسط اسفندماه و نهال‌های جعبه‌ای و گلدانی در تمام طول سال به جز زمان یخبندان زمستانه و گرمای شدید تابستان مقدور است.

انواع نهال درختان فضای سبز

درختان و درختچه‌های منظره را می‌توان در سه نوع اصلی نهال به‌دست آورد که شامل نهالهای گلدانی، گونی پیچیده و ریشه لخت هستند. هر کدام از این نوع نهال ها مزایا و معایبی دارد و هیچ کدام برای همه شرایط ایده‌آل نیستند. در مورد هر کدام از این نوع نهال ها، مطمئن شوید که سیستم ریشه کافی دارید – یک قانون کلی این است که سیستم ریشه، توپ ریشه، یا قطر گلدان باید 10 تا 12 اینچ برای هر اینچ قطر ساقه نهال باشد. بنابراین، یک نهال با قطر 3 اینچی باید حداقل دارای یک توپ ریشه 30 تا 36 اینچ داشته باشد. عمق توپ ریشه به اندازه عرض حیاتی نیست، اما برای نهال های بزرگتر باید بزرگتر باشد. زمانیکه یک نهال از خزانه انتخاب می‌شود، لازم است اطمینان حاصل شود که هیچگونه عیب و نقص آشکاری مثل ساختار شاخه‌ای ضعیف، زخم‌های بزرگ، ریشه‌هایی که از سطح زمین بیرون زده باشد و یا آسیب‌های مربوط به بیماری‌ها و آفات در آن وجود ندارد. کیفیت ضعیف نهال ها در خزانه‌ها، یکی از علل عمده رشد ضعیف درختان و بدنبال آن از بین رفتن آنها در محیط شهری است. علاوه بر سلامت ظاهری، ساختار مناسب شاخه‌های نهال نیز برای رشد موفق طولانی مدت آن در فضای سبز حیاتی است. به طوریکه، لازم است حتی‌الامکان زاویه‌ی بین شاخه‌های اصلی و تنه 60 تا 70 درجه باشد.

نهال‌های گونی پیچیده Balled and Burlapped  (B&B)

گیاهان از نهالستان با یک توپ خاک در اطراف ریشه‌های‌شان کنده می‌شوند. توپ ریشه محکم با ریسمان، میخ و احتمالاً یک سبد سیمی در جای خود نگه داشته شده است. هر دو ریشه بزرگ و نازک در توپ ریشه قرار دارند، بنابراین شوک ناشی از انتقال کاهش می یابد. با این حال، جابجای سخت سبب شکستن ریشه‌ها می شود، بنابراین با احتیاط با این درختان رفتار کنید. گیاهان B&B بسیار گرانتر و سنگین تر از نهال های ریشه لخت هستند، اما به طور کلی پس از انتقال بهتر زنده می‌مانند.

نهال های گلدانی Container

گاهی اوقات نهال ها را برای راحتی و جلوگیری از ریزش ریشه در حین انتقال، در گلدان پرورش داده و به فروش می‌رسانند. ظروف گلدانی در انواع مواد (پلاستیک، سفالی و غیره) و اندازه‌ها مختلف ساخته می شوند. نهالهای گلدانی معمولاً گرانتر و سنگین تر از نهال های ریشه لخت هستند اما در مقایسه با نهال‌های B&B ارزانتر و سبکتر می باشند. کشت گلدان‌ها می‌توانند باعث چرخش ریشه‌ها شوند که این امر ممکن است باعث آسیب به درخت در دراز مدت شود. بنابراین، چنین ریشه هایی باید در زمان کاشت بریده یا صاف شوند، اما این کار می تواند بسیار دشوار باشد. درختان گلدانی باید سیستم ریشه خوبی بدون اینکه پیچ خورده باشد داشته باشند. احتمال تشکیل ریشه‌هایی ضعیف در پایه‌های درختانی که در گلدان پرورش داده می‌شوند، بسیار زیاد است، در صورتی که در این نهال‌ها شواهدی مبنی بر وجود نواقصی در ریشه (ریشه‌های گره خورده، ریشه‌های کمربندی، ریشه‌های شبکه‌ای و یا ریشه‌های حلقوی شده) وجود داشته باشد، این نهال‌های گلدانی قابل‌قبول نخواهند بود. گاهی اوقات درختان ریشه لخت را در گلدان قرار می دهند که ریشه خوبی ندارند و زمان خرید نهال بایستی دقت کافی صورت گیرد.

نهال ریشه لخت Bare Root

گیاهان ریشه لخت از یک نهالستان بدون اینکه در اطراف ریشه آنها خاک باشد برداشت می شوند. اگرچه نهال‌های ریشه لخت ممکن است سیستم ریشه‌ای نسبتاً کاملی داشته باشند، اما در نهال های بزرگ معمولاً فقط چند ریشه درشت و چوبی وجود دارد. این گیاهان از مزایای ارزان بودن و وزن‌کم برخوردار هستند. با این حال، برای مرطوب نگه داشتن ریشه‌های آن‌ها باید مراقبت بیشتری انجام شود. همچنین یافتن آن‌ها ممکن است مشکل باشد و عموماً فقط در بهار قبل از شکفته شدن جوانه در دسترس هستند. درختان خزان کننده ریشه لخت باید قطر کمتر از 2 اینچ داشته باشند و درختان همیشه سبز ریشه لخت باید بسیار کوچک (کمتر از 2 فوت ارتفاع) باشند. درختان ریشه لخت باید خواب باشند و بنابراین، کاشت اوایل بهار بهتر است.

نحوه کاشت نهال در فضای سبز

رعایت اصول مراحل کاشت روی سلامتی و پایداری و افزایش عمر درختان مؤثر می باشد. در محل کاشت درخت باید توجه شود که درخت در زیر تأسیسات هوایی کاشته نشود.

مرحله اول حفر گودال کاشت

گودال کاشت را بسیار عریض تر از توپی ریشه با طرف های شیب دار به سمت داخل گودال حفر شود، زیرا بیشتر ریشه های درختان به صورت افقی رشد می کنند و نسبتاً کم عمق می مانند. یک گودال در حد حداقل 2-3 برابر عرض توپ ریشه بهترین است. گودال باید به اندازه کافی عمیق باشد تا ته توپ ریشه روی خاک دست نخورده قرار گیرد و طوقه نهال هم سطح یا بالاتر از سطح خاک اطراف باشد. خاک را در ته گودال را نرم نکنید زیرا این کار باعث می شود تا توپ ریشه سنگین ته‌نشین و غرق شود و باعث شود نهال خیلی عمیق کشت شود. اگر در حین حفاری دو طرف گودال صیقل و صاف شود، نوک ریشه در حال رشد ممکن است نفوذ نکند. سطوح صیقل را با خراش دادن خاک با نوک بیل نرم و منافذ و شکاف‌های خاک را باز کنید.

مرحله دوم: قرار دادن نهال در گودال

درخت را در انتهای گودال روی خاک دست نخورده با ساقه آن عمودی قرار دهید. درخت را با توپ ریشه یا ظرف نگه دارید تا از آسیب به تنه جلوگیری کنید. هرگز درخت را رها نکنید وگرنه توپ ریشه را شل کرده و ریشه ها را می شکنید. مطمئن شوید که طوقه نهال در سطح خاک اطراف یا بالاتر از آن باشد. نهال ریشه لخت باید طوری قرار داده شوند که طوقه نهال همان‌طور که در بالا ذکر شد قرار گیرد و سیستم ریشه‌شان در سوراخ ته پایین یا روی تپه‌ای کم‌عمق در پایین گودال قرار گرفته باشد. ریشه‌ها را برای اینکه صاف شوند خم یا کج ننمایید. اگر ریشه ها از اندازه گودال بزرگتر هستند، گودال را عریض‌تر و عمیق‌تر حفر کنید یا به عنوان آخرین راه حل، مقداری از طول ریشه را هرس کنید. همچنین، ریشه‌های زخم شده، پاره شده یا آسیب دیده را تمیز کنید.

مرحله سوم: حذف مواد همراه نهال

درختانی که به صورت گلدانی و یا گونی پیچ شده منتقل می‌شوند باید از طریق طنابهای متصل به توپ ریشه‌ای نهال در داخل گودال قرار گیرد. همچنین، گلدان، پارچه یا سایر مواد مصنوعی (مواد پلاستیکی) پیچیده شده و همچنین سیم‌های مهارکننده در موقع کاشت از اطراف توپ ریشه خارج شوند. اگر توپ ریشه شکسته و شل شده است، مواد بسته بندی را با احتیاط بردارید تا توپ ریشه از هم پاشیده نشود. پر کردن گودال پس از برداشتن مواد همواه نهال به حفظ توپ ریشه کمک می کند. اگر موادی نگهداری را میشود همراه ریشه در خاک قرار گیرند بایستی در چندین مکان بریده شود تا ریشه ها رشد کنند. ریشه های حلقوی یا پیچ خورده و آسیب دیده که قابل مشاهده هستند را هرس کنید.

مرحله چهارم: پرکردن گودال

پس از کاشت نهال در گودال، خاک‌دهی اطراف ریشه بایستی انجام شود. بدین منظور لازم است از خاک محل حاصل از کندن گودال‌ها یا بسترهای کشت استفاده شود. برای این کار، خاک‌رویی برداشته شده از گودال را با ترکیبات آلی کاملاپوسیده به نسبت 3 به 1 به صورت یک ترکیب یکنواخت خاک و کود مخلوط شده و برای پر کردن گودال‌ها استفاده گردد. در صورت نیاز میتوان از عناصر غذایی لازم (ازت، فسفر و پتاسیم ) و کودهای بیولوژیک مانند قارچ های میکوریزا در این مخلوط خاک استفاده نمود. خاک به صورت مرحله مرحله به اطراف نهال اضافه شود و به صورت مرتب نیز آبیاری انجام شود تا هوای بین ذرات خاک و ریشه خارج گردد.

نگهداری پس از کاشت نهال

آبیاری:

تا 95 درصد از ریشه های نهال در حین انتقال و نهال‌کاری ممکن است قطع شود که توانایی آن در جذب آب را به شدت کاهش می‌دهد. بنابراین، آب مهم‌ترین نیاز درخت در زمان کاشت و برای یک یا دو سال پس از انتقال است تا زمانی که یک سیستم ریشه ای خوب ایجاد شود. نهال های تازه کاشته شده را باید به طور کامل آبیاری شوند به طوریکه کل تشتک گودال خوب خیس بخورد. هر منفذی یا نشست خاک که به دلیل ته نشین شدن خاک ایجاد می شود را مجددا با خاک پر کنید. نیاز آبیاری پس از کاشت به شرایط آب و هوای، زهکشی، نوع خاک، فصل کاشت و گونه درخت بستگی دارد. در هر نوبت آبیاری، بایستی میزان آبیاری به گونه ای باشد که علاوه بر خیس شدن محل کاشت و توپی ریشه، خاک اطراف گودال اصلی نیز خیس شود تا ریشه ها بتوانند رشد کنند.

اولین آبیاری پس از کاشت

کوددهی و اصلاح خاک

در زمان کاشت نباید از هیچ نوع کود استفاده کرد زیرا مشخص شده که هیچ تاثیری در افزایش رشد ریشه ها ندارد بلکه حتی ممکن است رشد شاخساره را نسبت به ریشه افزایش دهد که برای استقرار نهال مناسب نیست.  همچنین، مشخص شده که هیچ هورمون، عصاره، ویتامین یا فرمول دیگری از این قبیل برای تحریک رشد ریشه یا کمک به استقرار درخت موثر نبوده است. کود دهی فقط باید پس از استقرار کامل درخت پس از انتقال و فقط در صورت نیاز انجام شود. این استقرار می تواند دو یا سه سال طول بکشد و برای نهال های بزرگتر این مدت زمان ممکن است طولانی تر باشد.

مالچ دهی:

بستری از چیپس چوب یا سایر مالچ‌های ارگانیک درشت در اطراف درخت به میزان زیادی سلامت ریشه و درخت را افزایش می‌دهد. بستر مالچ در اطراف همه درختان تازه کاشته شده و موجود موجب تعدیل دمای خاک، حفظ رطوبت و هوا در اطراف ریشه و جلوگیری از رشد علفهای هرز می شود. قطر لایه مالچ آلی به ارتفاع 5/7 الی 10 سانتی متر در اطراف درخت پاشیده شود و پس از پوسیده شدند تجدید شود. از قرار گرفتن مالچ در اطراف تنه درخت باید خودداری شود چراکه باعث پوسیدگی تنه درخت میگردد. حداقل لایه مالچ 15 سانتی متر از تنه درخت فاصله داشته باشد. مالچ های معدنی مانند سنگ یا شن ممکن است برای زیبایی استفاده شود، اما برخی از خواص خوب مالچ های آلی را ندارند.

استفاده از مالچ چوب که شرایط طبیعی کف جنگل را شبیه­سازی می­کند.

قیم زنی:

نهال های که به درستی کاشته شده اند به ندرت نیاز به قیم دارند، مگر در مناطقی که بادهای شدید وجود دارد. بنابراین، در مناطقي که بادهای شدید وجود دارد لازم است پس از كاشت از قیم های استقراری استفاده کرد. برای جلوگیری از آسیب به تنه درخت از مواد نرم و انعطاف پذیر در دور درخت استفاده کنید. همچنین، این مواد را شل وصل کنید تا امکان حرکت ساقه فراهم شود. پس از یک یا دو سال این قیم ها را بردارید. در مناطقی که رفت و آمد شدید هست، چند پایه بلند می‌تواند به محافظت فیزیکی از درخت در برابر افراد کمک کند، حتی اگر پایه‌ها به درخت متصل نباشند. در صورتیکه شاخه های نهال تازه کاشته شده در طی مرحله انتقال و کاشت آسیب دیده باشند لازم است هرس سبکی بر روی آن انجام شود.

منابع:

Margaret Shao and Michael Kuhns. Planting Landscape Trees. UtahState University Cooperation Extension

Kim, A., Elizabeth, M. and Terri, L. Plantimg the Landscape. University of Nebraska Lincoln Extension